Диви градители под лупа: дали новите правила ќе ги заштитат граѓаните?

Шери Ингрем, 35-годишна, со поглед наназад може да ги препознае знаците за тревога. Ли Слокомб, градител ангажиран да ја реновира куќата на нејзиното поранешно момче во долините на Јужен Велс, понудил да ја заврши работата евтино бидејќи имал материјали што му останале од друга работа, а потоа побарал пари однапред за да купи дополнителни материјали. „Во тоа време, му верувавме“, вели Шери, која тогаш имала само нешто над 20 години и штотуку завршила универзитет. Двојката предвидела буџет од околу 8.000 фунти за работи што вклучувале отстранување на носечки ѕид и изградба на доградба со балкон.

За неколку недели, куќата била разурната. „Ги извади подните даски и ги отстрани подните греди – рече дека имаат гнилеж и треба да се извадат – ја извади скалата, ги урна ѕидовите и го отстрани таванот“, раскажува Ингрем. „Првиот кат беше потпрен со метални столпчиња, а шутот го фрлаше одзади.“ Слокомб постојано наоѓал нови проблеми и барал повеќе пари, па тогашниот партнер на Ингрем позајмил уште 6.000 фунти од семејството. На крајот, двојката му предала околу 14.000 фунти. Градителот давал различни изговори каде отишле парите и рекол дека очекува медицинска исплата за повреда здобиена на друга работа, со која ќе им ги врати парите. Еден ден дури се појавил со рака во завој и рекол дека му требаат неколку недели одмор. Потоа, по околу шест недели, исчезнал.

Слокомб, од Свонзи, бил осуден на шест години затвор во февруари, откако измамил девет жртви за 400.000 фунти – негова најнова пресуда во една деценија престапништво. Случајот на Ингрем бил дел од претходно судење. Таа е една од многуте клиенти што изгубиле пари од диви градители. Во јули, Citizens Advice соопшти дека 4,8 милиони сопственици на домови имале проблем со работа за поправка на домот во претходните 18 месеци, од недовршена или небезбедна работа до спорови со трговци. Околу 1,7 милиона морале да платат повеќе за да ја поправат претходната работа или биле преплатени, губејќи во просек по 750 фунти. За еден од десет, дополнителниот трошок надминал 5.000 фунти.

Меѓу првите ветувања на Енди Барнам како премиер беше заострување на мерките против нечесните градители, со регистар на доверливи трговци што требаше да почне да функционира овој месец. Владата ја поддржува и апликацијата Trusted Payment, поддржана од Институтот за овластени трговски стандарди. Таа ќе создаде „фер договор меѓу трговецот и потрошувачот“, вели нејзиниот директор Џејмс Вокер. Според системот, плаќањата по етапи се одложуваат за 24 часа, што дава време за откажување ако потрошувачите се чувствуваат под притисок, а плаќањата за завршена работа се чуваат во ескро сметка кај Омбудсманот за решавање спорови додека работата не биде завршена на задоволство на двете страни. Проектите што чинат повеќе од 2.500 фунти се покриени со двегодишна гаранција. Трговците што нема да ги почитуваат одлуките на омбудсманот можат да бидат забранети од апликацијата.

Вокер вели дека целта е да се создаде „доверлива мрежа за потрошувачите“ додека им се помага на реномираните занаетчии да добијат повеќе работа. „Нема да го спречиме нечесниот трговец да излезе на терен … но обезбедуваме доверлив механизам за да знаете дека ако го користите овој процес, сте заштитени“, вели тој. Со ветувањето за поголема заштита, Пол Бојел, 82-годишен, се надева дека другите ќе бидат поштедени од неговото искуство. Тој забележал проблем со агол од својот покрив кога три мажи затропале на неговата врата. Тоа било набргу по погребот на неговата сопруга, и бил фатен неспремен и „ранлив“. „Рекоа дека работат во околината и прашаа дали ми треба работа на покривот“, вели Бојел. Им го покажал проблемот. „Пред да сфатам, веќе ги извадија плочките.

Меѓу мажите бил покривачот Дејвид Винсент, од Орпингтон, Лондон, кој подоцна бил осуден на 28 месеци затвор. Тој се изјаснил виновен за измама со лажно претставување и за нечесни трговски практики. Мажите му рекле на Бојел дека проблемот е посериозен отколку што мисли и го советувале да го замени целиот покрив, барајќи 30.000 фунти – околу двојно повеќе од она што тој вели дека требало да чини. Платил депозит од 5.000 фунти. Покриварите пристигнале набргу потоа, ги отстраниле соларните панели и плочките, го преработиле покривот и сè замениле. Работата била завршена за 48 часа. Синот и соседите на Бојел биле загрижени колку брзо е завршена и контактирале со Трговските стандарди. Истрага спроведе Службата за трговски стандарди на советот на Хертфордшир.