ДДВ наплатата расте, но повратот на фирмите падна за 90 милиони евра во две години

Државата наплатува сè повеќе данок на додадена вредност, но износот што им го враќа на компаниите се намалува втора година по ред, покажуваат податоците од годишниот извештај на Управата за јавни приходи за 2025 година. Според тие податоци, на компаниите им биле вратени 540,2 милиони евра по основ на ДДВ во 2025 година, што е значително помалку од претходните години.

Една година претходно, во 2024 година, повратот изнесувал 558,6 милиони евра, а во 2023 година достигнувал 629,8 милиони евра. Тоа значи дека за само две години годишниот износ на повратот се намалил за приближно 89,6 милиони евра, односно за околу 90 милиони евра. Во исто време, наплатата на данокот расте, што го отвора прашањето дали промената произлегува од реално намалени побарувања на компаниите, засилени даночни контроли или одложени исплати.

Според податоците објавени во годишниот извештај на УЈП, повратот во 2025 година е намален за 1,13 милијарди денари, односно 3,29 проценти во споредба со 2024 година. Но, кога ќе се погледне подолгиот период, промената е уште повпечатлива. Од 629,8 милиони евра во 2023 година, повратот се намалил на 558,6 милиони евра во 2024, а потоа на 540,2 милиони евра во 2025 година. Намалувањето за две години изнесува приближно 14,2 проценти.

Овој тренд е значаен бидејќи повратот на ДДВ е дел од нормалното функционирање на даночниот систем, а не посебна субвенција или повластена мерка. Компаниите што извезуваат или што имаат поголеми набавки со вграден ДДВ вообичаено имаат право на поврат, бидејќи данокот го платиле при набавката, но не го наплатиле при продажбата. Намалувањето на повратот, според тоа, може да значи две различни работи: или компаниите имаат помали побарувања за поврат, или државата ги задржува парите подолго во својата каса пред да ги исплати.

Во извештајот на УЈП не е прецизирано кој од овие фактори е одлучувачки, но самиот тренд на раст на наплатата со истовремено намалување на повратот предизвикува внимание кај економските аналитичари. Прашањето што се поставува е дали станува збор за природно прилагодување на даночните текови или за промена во практиката на враќање на средствата, што може да има влијание врз ликвидноста на компаниите.

За фирмите, секој одложен поврат на ДДВ значи дополнителен товар врз нивните готовински текови, особено за извозно ориентираните претпријатија и за оние со големи инвестициски циклуси. Ако парите остануваат подолго во државната каса, тоа може да ја ограничи нивната способност за навремено плаќање на добавувачите, за инвестиции или за покривање на тековните обврски. Оттука, прашањето „каде се 90 милиони евра" не е само статистичко, туку има директно влијание врз работењето на реалниот сектор.

Од Управата за јавни приходи засега не се изјасниле за причините за намалувањето на повратот, ниту пак има официјално објаснување дали станува збор за промена во даночната политика или за административна практика. Економските набљудувачи забележуваат дека ваквиот тренд бара внимателно следење, бидејќи ДДВ е еден од најзначајните приходи во буџетот, а неговото враќање е обврска на државата кон компаниите, а не дискреционо право.

Доколку намалувањето на повратот продолжи и во 2026 година, тоа би можело да влијае врз довербата на бизнисот во даночниот систем и врз одлуките за инвестирање. Засега останува отворено прашањето дали 90 милиони евра се реално заштедени побарувања на компаниите или средства што останале во државната каса подолго отколку што е вообичаено.