Четири балкански земји забрзуваат енергетски врски: нови гасни коридори кон Македонија

Министрите за енергетика на Македонија, Србија, Грција и Бугарија идната недела во Србија ќе одржат втор министерски самит на кој фокусот ќе биде ставен на конкретните чекори за продлабочување на регионалната енергетска соработка, забрзување на инфраструктурните проекти и зајакнување на сигурноста и отпорноста на енергетските системи. Според Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини (МЕРМС), средбата е продолжение на првиот министерски самит што се одржа во Атина на 15 мај, кога четирите земји се согласија дека енергетската сигурност, стабилноста и отпорноста на системите не можат повеќе да се гледаат само како национални, туку како заеднички регионални приоритети.

Како да се усогласат капацитетите, притисоците и режимите на работа на преносните системи, како да се олесни прекуграничниот транспорт и како регионалните инфраструктурни проекти побрзо да се претворат во функционални енергетски врски, ќе бидат меѓу клучните теми на вториот министерски самит. Во Атина беше нагласена потребата од подобра прекугранична поврзаност, интеграција на енергетските пазари и побрза реализација на стратешката инфраструктура. Оттогаш, дел од клучните иницијативи веќе преминаа од планови кон конкретна реализација.

За Македонија, особено значајни се двата гасни интерконектори – со Грција и со Србија. Интерконекторот Македонија–Грција е еден од стратешките проекти за диверзификација на снабдувањето со природен гас и отворање пристап до повеќе извори и правци преку грчкиот систем, вклучително и LNG инфраструктурата. Проектот има планиран почетен капацитет од 1,5 милијарди кубни метри годишно, со можност за зголемување согласно идните потреби на пазарот, а изградбата на двете страни е во тек со цел проектот да биде завршен во 2027 година.

Истовремено, Македонија веќе направи конкретен чекор кон новото енергетско поврзување со Србија. Во септември беше потпишан договорот за проектирање и изградба на македонскиот дел од интерконекторот, во вредност од 29,4 милиони евра. Делницата на македонска територија ќе биде долга 22,4 километри, со двонасочен проток и капацитет од 1,4 милијарди кубни метри годишно, наведува МЕРМС. Според Министерството, со реализацијата на интерконекторот меѓу Македонија и Србија, двете земји ќе прераснат во важен транзитен коридор за природен гас во регионот, што дополнително ја зајакнува улогата на Македонија како крстосница на енергетските текови на Балканот.

Поврзувањето на јужните извори на снабдување со природен гас со централните и северните делови на регионот претставува суштински дел од новата енергетска архитектура на Југоисточна Европа. Со оглед на тоа што четирите земји се согласија дека енергетската безбедност повеќе не може да се гледа исклучиво низ национална призма, вториот министерски самит во Србија треба да понуди оперативни решенија за усогласување на капацитетите и режимите на работа на преносните системи, како и за побрза реализација на стратешките инфраструктурни проекти.

Регионалната соработка во енергетиката добива дополнителна тежина во услови кога Европа бара диверзификација на изворите и правците на снабдување, а земјите од Западен Балкан бараат начин да ја зголемат својата енергетска независност и да ги намалат ризиците од прекини во снабдувањето. Македонија, Србија, Грција и Бугарија со заеднички пристап кон инфраструктурните проекти се обидуваат да создадат поотпорен регионален енергетски систем способен да одговори на идните предизвици.

Двата гасни интерконектори на македонска страна – со Грција и со Србија – претставуваат конкретни чекори кон остварување на таа цел. Со планираното завршување на интерконекторот со Грција во 2027 година и со потпишаниот договор за македонскиот дел од интерконекторот со Србија, Македонија се позиционира како важен фактор во регионалната енергетска карта. Вториот министерски самит во Србија ќе покаже дали четирите земји ќе успеат да ги задржат темпото и координацијата неопходни за реализација на зацртаните проекти.