Цените на становите во Скопје достигнаа 2.153 евра за квадрат — домот станува недостижен луксуз

Просечната огласна цена на квадратен метар стан во Скопје во август достигнала 2.153 евра, што претставува раст од 29 отсто во споредба со истиот период минатата година. Овој податок, објавен врз основа на огласите за недвижности, отвора сериозно прашање за достапноста на домувањето во главниот град — дали сопствен дом сè уште е остварлива цел или веќе станал недостижен луксуз за просечното домаќинство.

Според пресметките базирани на тие огласни цени, стан од 60 квадратни метри во Скопје чини околу 129.000 евра. За да се разбере тежината на оваа сума, доволно е да се спореди со просечната нето-плата во земјата — износот одговара на речиси 15 години просечни нето-примања. Со други зборови, едно домаќинство би морало целосно да ги отстапи сите свои приходи од плата цели 15 години, без никакви други трошоци за живот, за да може да го купи овој стан.

Растот на цените од 29 отсто за само една година е меѓу највисоките забележани стапки на пазарот на недвижности во Скопје во последните години. Ваквата динамика значи дека становите не само што се скапи, туку и континуирано стануваат сè поскапи, што дополнително ја намалува можноста за купување за оние кои сè уште не успеале да обезбедат сопствен имот.

Проблемот со достапноста на домувањето не е карактеристичен само за Македонија. Во Шпанија, цените на становите и кириите станаа централно политичко прашање, откако протести избувнаа во повеќе од 50 шпански градови. Повод за последниот бран протести беше иселувањето на 87-годишната Марикармен Абаскал од станот во Мадрид, во кој живеела околу седум децении. Зградата ја купила инвестициска компанија која, според активистите за правата на закупците, сакала да ѝ ја зголеми киријата за 275 отсто. По реакциите во јавноста, новиот сопственик ѝ дозволил да се врати во станот со ниска кирија.

На 2 октомври шпанскиот парламент отфрлил две владини мерки за подобра заштита на закупците, по што следниот ден синдикатот на закупци повикал на протести во повеќе од 50 градови. Според порталот за недвижности „Идеалиста", просечните кирии во Шпанија речиси се удвоиле во последната деценија, додека огласените цени за купување станови пораснале за околу 90 отсто. Шпанската влада наведува дека 26 отсто од закупците трошат повеќе од 40 отсто од приходите на кирија и комунални услуги, наспроти просекот од 18 отсто во Европската Унија.

Шпанската централна банка проценила дека во периодот од 2021 до 2025 година недостигале околу 700.000 домови, бидејќи бројот на нови домаќинства растел побрзо од изградбата на нови станови. Притисокот врз пазарот го зголемуваат и краткорочните туристички изнајмувања, во земја што минатата година пречекала рекордни 97 милиони странски туристи.

„Мерките за домување, иако некои одат во вистинска насока, напредуваат со брзина на полжав, додека кризата се продлабочува", изјавил претставник на засегнатите страни во Шпанија, чиишто зборови ја отсликуваат сличната фрустрација што ја чувствуваат и граѓаните во земјите каде што цените на недвижностите растат побрзо од платите.

Скопскиот случај, со раст од 29 отсто на годишно ниво и цена од 2.153 евра за квадрат, ја илустрира истата тенденција што предизвика политичка криза во Шпанија — пазарот на станови сè повеќе се оддалечува од можностите на обичните луѓе, а домувањето престанува да биде основно право и станува инвестициска категорија достапна само за оние со најдлабоки џебови. Останува отворено прашањето дали институциите во земјата ќе реагираат навремено или ќе се соочат со слични општествени притисоци како оние што веќе се манифестираа на улиците на шпанските градови.