Цените на становите во ЕУ: Португалија со најголем раст, Романија со најголем пад во односот цена-приход

Односот меѓу цените на становите и приходите на домаќинствата во Европската унија покажува значителни разлики меѓу земјите-членки во периодот од 2015 до 2025 година, според податоците на Евростат. Овој показател ги споредува промените во цените на становите со промените во приходите по глава на жител, во однос на основна година.

Според податоците, Португалија забележала најголем раст на односот цена-приход во наведениот период, со зголемување од 60,8 отсто. По неа следат Холандија со раст од 34,3 отсто, Унгарија со 26,5 отсто, Чешка со 25,8 отсто и Шпанија со 24,5 отсто.

На спротивниот крај, Романија забележала најголем пад на односот цена-приход, со намалување од 42,8 отсто. По неа следат Финска со пад од 25,2 отсто и Бугарија со намалување од 16,2 отсто.

Евростат нагласува дека овие бројки ги споредуваат промените во цените со промените во приходите во текот на времето и дека тие не ги рангираат земјите според тоа колку се скапи становите во апсолутна смисла во однос на нивото на приходи.

Друг начин за разбирање на достапноста на домувањето е стандардизираниот однос цена-приход. Тој покажува дали односот меѓу индексот на цените на становите и приходите на домаќинствата е над или под неговиот долгорочен просек од 2000 година.

Податоците покажуваат два јасни врва: во 2007 година, пред глобалната финансиска криза, и во 2022 година. Во тие години, односот цена-приход бил 7,9 отсто и 7,4 отсто над долгорочниот просек, соодветно. Помеѓу овие врва, односот се намалил на 6,4 отсто под долгорочниот просек во 2014 година, пред повторно да порасне. По 2022 година, тој паднал во 2023 и 2024 година, а потоа повторно се искачил над долгорочниот просек во 2025 година, со 0,03 отсто.

Стандардизираниот однос цена-приход помага да се идентификува акумулирањето на потенцијални нерамнотежи на пазарот на домување во текот на времето и затоа се користи како помошен показател во таблата на Постапката за макроекономски нерамнотежи (MIP).

Односот цена-приход и неговата стандардизирана верзија опишуваат една димензија на достапноста на домувањето. Други комплементарни димензии вклучуваат бројот на години приход потребни за купување на стан и трошоците за финансирање на купувањето преку хипотека. Тековните трошоци за домување се опфатени со други показатели на Евростат, како учеството на трошоците за домување во расположливиот приход на домаќинствата.