Цар Самоил по 1.000 години се врати во Бугарија: Грција ги предаде моштите, Софија врати 48 црковни артефакти

Посмртните останки на средновековниот владетел Цар Самоил денеска ѝ беа предадени на Бугарија на церемонија во Музејот на византиската култура во Солун, со што по повеќе од еден милениум моштите на некогашниот владетел на Самоиловото Царство се вратија во Софија. На церемонијата присуствуваа бугарскиот премиер Румен Радев и неговиот грчки колега Киријакос Мицотакис, во чие присуство министрите за култура на Грција и на Бугарија потпишаа протокол за предавање на посмртните останки, пренесе Колегиум.

Како дел од договорот, Бугарија ѝ предава на Грција 48 предмети, првенствено црковни артефакти од неколку манастири во Егејска Македонија, денешна северна Грција. Според она што беше кажано на церемонијата, овие артефакти „биле спасени од бугарски научници за време на Првата светска војна, кога овие територии, населени со Бугари, биле под власта на цар Фердинанд Први“.

Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис ја истакна важноста на враќањето на црковните артефакти во Грција, вклучително и еден епископски престол, нагласувајќи дека историските и верските реликвии не треба да бидат предмет на запленување за време на војна. „Беше потребно време за да се надминат предизвиците од минатото. Нашата соработка сега започнува. Ова е прва фаза кон враќањето на други реликвии од Бугарија“, рече Мицотакис.

Бугарскиот премиер Румен Радев изјави дека за него претставува огромна чест што се наоѓа во музејот во Солун. „Стремежот на бугарската држава да ги врати посмртните останки датира уште од 60-тите години на минатиот век, кога тие беа откриени во црквата ‘Свети Ахил’. Задоволство ми е што денес ја исполнуваме желбата на нивниот откривач, професорот Муцопулос, тие да бидат вратени. Би сакал да му се заблагодарам на Мицотакис за постигнувањето на овој договор – историски за двете наши земји – како и за вашето политичко лидерство“, изјави Радев.

По церемонијата во Солун, останките беа качени во воен транспортен авион „Спартан“, кој во бугарскиот воздушен простор беше придружуван од два пара борбени авиони МиГ-29 и Ф-16. Петте авиони, точно на пладне, прелетаа над плоштадот „Кнез Александар Први“ во Софија и слетаа на софискиот аеродром „Васил Левски“, а од таму, повторно назад до плоштадот „Кнез Александар Први“, посмртните останки ги однесоа војници од бугарската армија.

Враќањето на посмртните останки, според бугарскиот историчар Наум Кајчев, кој е член на Заедничката историска и образовна комисија меѓу Македонија и Бугарија, дополнително ќе биде предмет на стручна проверка и потврда за тоа дали навистина станува збор за моштите на Цар Самоил.

Случајот со останките на Цар Самоил долги децении беше едно од најчувствителните прашања во односите меѓу Грција и Бугарија, а неговото решавање се случува во период кога двете земји бараат начин да ја зајакнат билатералната соработка по години на затегнати односи. Церемонијата во Солун, на која присуствуваа двајцата премиери, претставува редок момент на заеднички настап пред јавноста и симболичен чекор кон надминување на историските недоразбирања.

Истовременото предавање на 48 црковни артефакти од Бугарија кон Грција, меѓу кои и епископски престол, укажува дека договорот е двонасочен и дека двете страни вложиле напор да најдат рамнотежа меѓу своите барања. Според зборовите на Мицотакис, ова е само прва фаза од процесот, што остава простор за дополнителни разговори за други реликвии што се наоѓаат во Бугарија, а за кои Грција смета дека треба да ѝ бидат вратени.

Од бугарска страна, пак, нагласена е историската димензија на моментот – исполнување на повеќедецениска желба на археологот Муцопулос, кој ги открил останките во црквата „Свети Ахил“, тие да бидат вратени. Со воениот авион „Спартан“ и придружбата на борбените авиони МиГ-29 и Ф-16, Бугарија му даде висок државен и воен симболичен карактер на чинот на враќање на моштите, а војници од бугарската армија ги пренесоа останките низ центарот на Софија.

Останува отворено прашањето за конечната идентификација на посмртните останки, која според историчарот Кајчев треба да биде потврдена по пат на стручна проверка. Доколку се потврди дека станува збор за моштите на Цар Самоил, тоа ќе претставува еден од најзначајните археолошки и историски моменти во регионот во последните децении, со оглед на централното место што владетелот го има во историската меморија на Бугарија и на целиот Балкан.