Брнам ветува „јавна контрола“ над британската енергетска мрежа, но не национализира ништо

Најавата на Енди Брнам за формирање „Голема британска мрежа“ (GBG) како јавен конкурент на трите приватни компании што ја поседуваат и управуваат со електричната мрежа во Британија не предизвика паника на берзите. Акциите на National Grid и SSE, единствените две котирани во Лондон, паднаа за околу 0,5 отсто, во рамки на поширокото пазарно движење. Ваквата блага реакција е сосема логична, оценува колумнистот на The Guardian.

И покрај реториката за поголема јавна контрола врз електричната мрежа, премиерот не се заканува дека ќе национализира нешто или ќе преземе контрола врз постојни средства. Како што јасно стои во деталите од соопштението на министерството за енергетика, GBG ќе ги „дополнува, а не заменува“ постојните институции одговорни за британскиот енергетски систем, а улогата на сегашните мрежни оператори останува непроменета.

Главната улога на GBG ќе биде да подготвува конкурентски понуди за идни преносни проекти. Наместо National Grid автоматски да добива задача да гради кабли и столбови за пренос на енергија од офшор ветер од Источна Англија до Лондон, во иднина таа ќе мора да надмине понуда од конзорциум што го вклучува GBG, најверојатно во партнерство со приватни градежни фирми и финансиери. Сепак, оваа перспектива тешко дека ќе ги вознемири актуелните управи, бидејќи GBG нема да располага со застрашувачки суми државни пари.

Брнам изјави дека GBG ќе биде „огранок“ на „Голема британска енергија“ (GBE) и, барем на почетокот, ќе мора да пристапи кон нејзиниот фонд. Тој фонд изнесува 8,3 милијарди фунти за овој парламентарен мандат, а дел веќе е искористен за поддршка на мали модуларни нуклеарни реактори. Веројатно остануваат околу 4 милијарди фунти. Ако GBG добие половина, станува збор за околу 2 милијарди фунти капитал. За споредба, надградбата на мрежата во циклусот 2026-2031 година опфаќа инвестициска програма од околу 70 милијарди фунти, со уште многу повеќе во 2030-тите.

Дали тогаш вреди да се прави GBG? Да, смета колумнистот. Адам Бел од консултантската куќа Stonehaven, поранешен службеник во министерството за енергетика, го посочи клучниот момент: „За првпат од 1990-тите, државата ќе има совршени информации за трошоците на мрежата што ќе може да ги искористи за да го поттикне учинокот низ приватните мрежи.“ Со други зборови, самото присуство на државно поддржан играч во трката за нови проекти може да донесе придобивки во свет каде што честа жалба е дека монополските мрежни компании имаат предност пред регулаторот Ofgem во однос на познавањето на реалните градежни трошоци.

Концептот на конкурентни тендери за преносни проекти не е нов. Таканаречениот режим Cato (конкурентно назначен преносен сопственик) е воспоставен со енергетски закон во 2023 година, под конзервативците. Единствено навистина ново е тоа што GBE, преку својот нов „огранок“, ќе се вклучи во него. Како ресетирање на приоритетите на GBE, тоа изгледа разумно. Надградбата на електричната мрежа, по најниска можна цена за потрошувачите, е очигледно од поголемо национално значење од сегашната главна задача на телото — поставување соларни панели на покривите на училиштата и болниците, што е добро за министерски фотосесии, но не го движи економскиот показател.