Британските железници под државна контрола: дали национализацијата ќе ги исполни очекувањата на патниците?

Попладнето на 6 август изгледаше сосема обично на британската железничка мрежа. Но, непосредно пред 14 часот, дефект во напојувањето со струја ги запре возовите низ северозападниот дел на Англија. Настана хаос: патниците изјавија на Би-би-си дека со часови останале заглавени на пероните, а некои морале да резервираат хотели за ноќевање. Инцидентот произлезе од краток прекин на струјата што го зафати оперативниот центар на „Нетворк Рејл“ во Манчестер.

Овој настан само ја надополни тешката летна сезона за патниците. Повторените топлотни бранови бараа мерки за контрола на ризикот, како намалување на брзината за да се избегне оштетување на шините од високите температури, што доведе до доцнења и откажувања. Имаше и сериозно излетување од шините кај Луис, во Источен Сасекс, како и друг помал инцидент кај Викфорд во Есекс веднаш потоа. Со релативно високи стапки на откажување и стрмни цени на билетите во споредба со претходните децении, патниците тешко можат да се обвинат ако стекнале впечаток дека системот не функционира.

Сепак, нешто се менува. Лабуристичката партија постепено става речиси сите патнички железнички услуги под државна контрола. Национализацијата е популарна идеја — анкетата на „ЈуГав“ покажува дека речиси две третини од јавноста ја поддржуваат државната сопственост. Но, во реалноста, плановите сè уште се во рана фаза. Големите структурни промени допрва треба да бидат воведени, а експертите предупредуваат дека е прерано да се каже колку ќе бидат успешни.

Податоците даваат делумна слика. „Саут Вестерн Рејлвеј“ (SWR) беше национализирана во мај 2025 година, како прва од шест услуги ставени под државна сопственост досега. На станицата Вокинг, редовниот патник Лео изјави дека бил оптимист за државната сопственост, но досега не забележал разлика. „Мислам дека фразата ‚царевите нови алишта‘ ми паѓа на ум... сè уште е несигурно“, вели тој. SWR забележа јасен пораст на откажувањата во првата година под државна контрола. Конзервативците ја наведоа SWR како пример дека државната контрола не значи нужно подобрување, додека владата тврди дека раниот период бил погоден од високи летни температури, дефекти на сигналите и инциденти со неовластен влез.

„ТрансПенин Експрес“ беше национализирана во мај 2023 година, под конзервативната влада. Патниците беа на крајот од силите додека операторот се бореше да го исполни возниот ред. Беше воведен план за подобрување на сигурноста, кој вклучуваше намалување на некои услуги и отстранување на еден тип воз. Нов договор со синдикатот на машиновозачите исто така помогна. Откажувањата значително паднаа, но сè уште беа над просекот за Велика Британија во годината до август.

Алекс Хајнс, извршен директор на „DfT Operator Limited“, вели дека било можно да се направат некои краткорочни промени. Меѓу нив е и ставање на еден тим заеднички одговорен за управување со инфраструктурата и патничките услуги во некои области, вклучително и југозападниот дел на Англија. „Железницата е систем: шини, воз, луѓе“, вели тој. Хајнс наведува и примери на промени на неодамна национализираната „Темзлинк“: инвестиција во подобро чистење, подобрување на тоалетите и замена на непопуларните исправени седишта.