Британскиот станбен систем меѓу најдисфункционалните во светот — даночната реформа клучна за излез од кризата

Британскиот станбен систем е „еден од најдисфункционалните во светот“, оценува оксфордскиот академик Џон Муелбауер, кој речиси 40 години го истражува овој систем. Во академичен труд објавен во септември од Британската академија, тој тврди дека многу од актуелните економски и социјални проблеми на Обединетото Кралство, вклучително и кризата со достапноста на домувањето, произлегуваат од децении неуспеси во земјишната и станбената политика. Според него, улогата на пазарите на земјиште силно зависи од институциите — регулативата за користење на земјиштето, финансиската регулатива и оданочувањето на имотот.

Критичарите на министерот за финансии Џон Хили и од десницата и од левицата го обвинија дека ги избегна големите прашања во својот прв буџет, бидејќи не објави реформи што би можеле да се справат со некои од хроничните проблеми на Британија. Според Фондацијата „Резолушн“, буџетот бил повеќе политички отколку економски. Домувањето зазеде значителен дел од говорот, но мерките, оценуваат критичарите, изнесуваат многу малку.

Проблемот е глобален, но никаде не е полош отколку во Обединетото Кралство, каде цените на имотот донекаде се намалија, но остануваат на ниво што на помладите генерации им ја одзема можноста да најдат дом по разумна цена и финансиска сигурност. Британскиот имот стана и начин на кој генерацијата X плаќа за социјална грижа за своите родители и обезбедува пари за станбен депозит за своите деца. Системот на оданочување, пак, дополнително ја влошува состојбата.

Муелбауер и други предлагаат преобликување на локалниот данок на имот во поправеден годишен надоместок за домаќинствата, со што би се укинал данокот на промет на недвижности што го забавил станбениот пазар. Трезорот и министерството за домување ги разгледале овие предлози. Данокот на луксузни куќи на Рејчел Ривс е добар почеток, но само почеток — бидејќи таа била убедена да го задржи системот на даночни разреди наместо да примени процент на околу 150.000 домови вредни над 2 милиони фунти. Со процент од, на пример, 0,5 отсто, дом од 150.000 фунти би плаќал 750 фунти годишно, а дом од 3 милиони фунти — 15.000 фунти.

Вистинскиот проблем не е сопственикот на дом од 3 милиони фунти, туку професионалците во домови од 1,5 милион фунти во Лондон, југоисточна Англија и богатите предградија околу другите големи градови, кои би плаќале повеќе од двојно повисок локален данок. Напредок ќе има само кога оваа моќна група сопственици — вработени и пензионери — ќе го прифати компромисот со данокот на промет, кој би исчезнал за оние што продаваат.