Брисел предупредува: корупциските предмети застаруваат, а одговорноста изостанува

Судските постапки за висока корупција во Македонија и натаму се одвиваат бавно, а честите одложувања и застарувањето на предметите дополнително ја поткопуваат довербата во правосудниот систем. Европската комисија во најновиот извештај предупредува дека ваквата состојба ја зајакнува перцепцијата на неказнивост, што претставува сериозен сигнал за институциите во земјата.

Како едно од решенијата за подобрување на ефикасноста се посочува дигиталното поврзување на институциите, кое треба да овозможи побрза размена на информации, поголема транспарентност и подобра координација при постапувањето по случаи на корупција, организиран криминал и безбедносни закани. Според оценката на Европската комисија, токму ваквото институционално поврзување и електронската размена на податоци се посочуваат како важен чекор кон надминување на долгогодишните слабости во системот, особено во справувањето со високата корупција, организираниот криминал и тероризмот.

Заменик-министерот за внатрешни работи, Астрид Исени, истакна дека модернизацијата на институционалните капацитети е неопходна за поефикасно спроведување на законите и справување со современите безбедносни предизвици. Според него, континуираната соработка и заедничката одговорност на надлежните институции треба да придонесат системот ЛЕРПС да прерасне во значајна алатка за подобра координација и зајакнување на безбедноста на граѓаните.

На потребата од дигитализација укажа и директорот на Финансиската полиција, Ивановски, кој посочи дека институциите што поднесуваат кривични пријави честопати немаат целосен увид во понатамошниот тек на постапките. Тој објасни дека по доставувањето на кривичната пријава, Финансиската полиција не секогаш располага со информации дали обвинителството поднело обвинение, дали пријавата е отфрлена или предметот веќе е во судска постапка. Ваквата состојба, како што беше нагласено, дополнително ја отежнува можноста за следење на исходот од случаите што институциите ги иницираат.

Со воспоставувањето дигитална поврзаност, се очекува институциите да добијат подобар увид во статусот и исходот на предметите, што би овозможило поефикасно следење на постапките и поголема отчетност. Токму отчетноста се посочува како клучен елемент што недостасува во досегашниот начин на постапување, бидејќи без јасен увид во тоа што се случува со поднесените пријави, тешко може да се мери и подобри ефикасноста на правосудниот одговор на корупцијата.

Предупредувањето од Брисел доаѓа во момент кога довербата во институциите е под постојан притисок поради бавното процесуирање на случаите од висок профил. Застарувањето на предметите не е само правно-техничко прашање, туку и политичка порака дека одговорноста може да се одложи до точка кога целосно исчезнува. Затоа дигиталното поврзување на институциите се гледа како практична мерка што треба да го скрати времето помеѓу поднесувањето на пријавата и нејзиниот конечен исход, било тоа да е обвинение, отфрлање или судска пресуда.

Од Финансиската полиција посочуваат дека проблемот не е само во брзината, туку и во недостатокот на повратна информација помеѓу институциите што постапуваат по истиот предмет. Без таква повратна врска, тешко е да се утврди каде точно доаѓа до застој во постапката и кој носи одговорност за одложувањата. Дигиталната размена на податоци, според најавите, треба да го затвори токму тој јаз и да овозможи секоја институција да знае во која фаза се наоѓа предметот.

Европската комисија во својот извештај ја поврзува бавноста на судските постапки директно со перцепцијата на неказнивост, што значи дека проблемот не е само во судовите, туку во целиот синџир на институции вклучени во откривањето, гонењето и пресудувањето на корупцијата. Затоа и препораките за дигитализација не се однесуваат само на една институција, туку на целокупната координација меѓу нив.

Од друга страна, претставниците на институциите признаваат дека модернизацијата на капацитетите е неопходна, но и дека таа мора да биде проследена со континуирана соработка и заедничка одговорност. Системот ЛЕРПС, како што беше нагласено, треба да прерасне во значајна алатка за подобра координација и зајакнување на безбедноста на граѓаните, но неговиот успех зависи од тоа колку институциите навистина ќе ги користат податоците што ќе ги добијат.

Во меѓувреме, предметите за висока корупција продолжуваат да застаруваат, а со тоа и можноста за одговорност сè повеќе се намалува. Предупредувањето од Брисел е јасно: без побрзи постапки и без отчетност за секој чекор во процесот, перцепцијата на неказнивост ќе остане присутна, без разлика на бројот на поднесени пријави или најавени реформи.