Брисел подготвува план за побрз пристап на Македонија до европскиот пазар, но без забрзување на членството

Македонија би можела да добие поширок пристап до европскиот пазар пред да стане полноправна членка на Европската Унија, но новиот план што се подготвува во Брисел засега не нуди решение за застојот во пристапните преговори. Според информациите за нацртот на Европската комисија, економското приближување би било достапно под строги услови, додека посебни патокази за забрзување на членството се разгледуваат за Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија.

За Македонија тоа отвора можност компаниите и граѓаните порано да користат дел од европските придобивки. Истовремено, се поставува прашањето колку долго економската интеграција може да напредува додека политичкиот процес останува блокиран. Предлогот, за кој известува „Политико“, а го пренесува и „Дојче веле“, сè уште е нацрт. Оттука, не станува збор за веќе одобрен пристап до целиот единствен пазар, ниту за конечна одлука кои земји ќе добијат забрзана постапка.

Според објавените информации, Комисијата би оценувала во кои области кандидатките ги усогласиле правилата и имаат институции способни да ги спроведуваат. Подлабоката соработка би опфатила индустрија, истражување и технологии, со дополнителни услови за санкциите, контролата на извозот и заштитата на чувствителните технологии.

За Македонија постепената интеграција не почнува со овој нацрт. Планот за раст на Западен Балкан, усвоен во 2023 година, веќе предвидува приближување до единствениот пазар преку плаќањата, транспортот, енергетиката, дигиталните услуги и индустриските синџири на снабдување. Планот е поддржан со инструмент од шест милијарди евра за периодот 2024-2027 година, од кои две милијарди се грантови, а четири милијарди поволни заеми. Исплатите зависат од исполнувањето реформи.

Европската комисија во мај 2026 година одобри ослободување средства и за Македонија, што покажува дека економската поддршка може да продолжи и без отворање на следната фаза од преговорите. Конкретен пример се плаќањата преку СЕПА. Македонија, според достапните информации, веќе е дел од овие механизми, што ѝ овозможува на земјата да ги користи предностите на економската соработка дури и во услови кога политичкиот пат кон полноправно членство останува неизвесен.

Нацртот на Европската комисија, како што е претставен, ја отсликува новата стратегија на Брисел кон земјите кандидатки — одвојување на економската интеграција од политичкиот напредок. Додека Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија добиваат посебни патокази за забрзано членство, за Македонија засега се предвидува само економско приближување. Оваа разлика во третманот отвора прашања за тоа каква е идната позиција на земјата во процесот на проширување и дали економската интеграција може да послужи како замена за политичкиот напредок или само како негов придружник.

Од Брисел засега не е објавена конечна одлука за тоа кои земји ќе добијат забрзана постапка и под кои услови, а нацртот останува предмет на понатамошни консултации. За македонските компании и граѓани, можноста за порано користење на дел од европските придобивки претставува значаен чекор, но истовремено ја нагласува потребата од исполнување на строгите критериуми што ги поставува Комисијата.