Брисел подготвува патокази за четири земји, Македонија засега останува надвор од новиот инструмент

Европската Унија подготвува нов инструмент во процесот на проширување кој, доколку биде усвоен во формата за која деновиве известуваат европските медиуми, нема формално да ја промени Методологијата за проширување, ниту постојните преговарачки рамки на земјите кандидати, но може значително да ја промени политичката динамика на процесот. Европската комисија подготвува посебни патокази за четири земји – Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија – додека Македонија засега не е меѓу државите за кои е предвиден ваков документ. Прашањето затоа не е само зошто Македонија нема да добие патоказ, туку што воопшто значи да се има или да се нема таков патоказ во момент кога Европската Унија очигледно се подготвува за нов циклус на проширување.

Според информациите објавени врз основа на сознанијата на POLITICO од двајца високи претставници на Европската комисија, патоказите треба на четирите најнапредни кандидати да им дадат појасна, чекор по чекор поставена траекторија кон завршување на пристапните преговори. Во нив треба да бидат наведени приоритетните реформи, конкретните резултати што се очекуваат, индикативните рокови за завршување на одделните фази и кластерите, но и обврските на земјите членки од чија согласност зависи напредувањето на процесот. Тоа е важна промена во политичката предвидливост на проширувањето.

Досегашната логика во основа беше јасна: кандидатот ги исполнува условите, Европската комисија го оценува напредокот, а земјите членки носат одлуки за следните фази. Она што недостигаше беше одговорот на едноставното прашање – ако една држава навистина ги исполни условите, кога реално може да очекува да го заврши процесот? Патоказот треба барем делумно да го пополни токму тој простор.

Тој не претставува датум за членство, ниту гаранција дека на одреден ден некоја држава автоматски ќе стане членка на Унијата. Процесот и понатаму останува заснован врз исполнување на критериумите, реформите и согласноста на членките. Но, за првпат четирите најнапредни кандидати би добиле временски ориентирана политичка рамка која би покажала што треба да направат, во кој период се очекува тоа и како, доколку ги исполнуваат преземените обврски, може да стигнат до завршување на преговорите.

Токму затоа фактот што Македонија засега не е предвидена за ваков патоказ има поголема политичка тежина отколку што изгледа на прв поглед. Во момент кога Брисел ја зајакнува предвидливоста за некои од кандидатите, отсуството на ваков документ за Македонија отвора прашање за местото на земјата во новата динамика на проширувањето и за тоа каква порака се испраќа кон Скопје.

Од она што е познато, новиот инструмент не менува ниту едно формално правило. Методологијата за проширување останува иста, преговарачките рамки на земјите кандидати остануваат исти, а одлуките продолжуваат да ги носат земјите членки. Разликата е во политичката рамка што се создава околу тие одлуки – патоказот им дава на кандидатите ориентир кој досега не постоеше, а со тоа и појасна слика за тоа што се очекува од нив и во кој период.

За Македонија, која долги години е дел од овој процес, ваквиот развој на настаните отвора неколку прашања. Првото е зошто земјата не е меѓу четирите држави за кои се подготвува патоказ. Второто е какви последици може да има тоа врз политичката динамика на нејзиниот пат кон Унијата. Третото е дали отсуството на патоказ значи и помала предвидливост за реформите што се очекуваат од Скопје.

Одговорот на овие прашања не е едноставен, бидејќи процесот на проширување не е линеарен и зависи од повеќе фактори – од исполнувањето на критериумите, од согласноста на земјите членки и од пошироката политичка состојба во Унијата. Она што е јасно е дека Брисел со новиот инструмент прави обид да го направи процесот појасен и попредвидлив за оние што се најнапреднати, а со тоа и да ја зајакне својата политичка порака кон целиот регион.

Во таа рамка, прашањето каде е патоказот на Македонија и што е всушност ЕУ патоказ останува отворено. Патоказот не е гаранција, не е датум и не е автоматско членство. Тој е политичка алатка која покажува што се очекува, во кој период и под кои услови. Дали Македонија ќе добие таков документ во иднина и што тоа ќе значи за нејзиниот пат – останува да се види во наредниот период, кога Европската комисија треба да ги финализира патоказите за четирите земји што се предвидени.