Брисел и Отава сакаат „асоцијативно членство“, но ЕУ нема правна рамка за тоа

Урсула фон дер Лајен минатата недела изјави дека ЕУ и Канада „го гледаат светот со исти очи“, со заеднички ставови за сè, од вештачката интелигенција до климатската криза, војната во Украина и хаосот што го создава актуелниот жител на Белата куќа. Претседателката на Европската комисија порача дека Канада треба да стане „прв асоцијативен член на ЕУ“. Во публиката, Марк Карни блескаше од задоволство. Следниот ден, канадскиот премиер ентузијастички ја прифати идејата за „сојуз за иднината“, со цел да се изгради „колективна отпорност“ преку „длабока соработка“.

Но, „асоцијативното членство“ во ЕУ всушност не постои. Како што потсети еден уреднички текст на Гардијан, нема ниту „никаков план за тоа што би можело да вклучува такво нешто“. Терминот е „политичка хипотеза“, која опишува „однос на блиска стратешка усогласеност со ЕУ, без вистинско членство, на начини што се значајни, но неопределени“.

На хартија, во свет на непредвидливи и сè поагресивни големи сили, идејата има смисла. За Канада, која веќе има договор за слободна трговија Ceta со ЕУ, катализатор за уште поблиска соработка е јасно Доналд Трамп. За ЕУ, пак, Канада е идеален партнер: стабилна „средна сила“ со исти погледи, богата со критични минерали и ретки земји. Покрај тоа, неограничениот ентузијазам на Канада за ЕУ е пријатен поттик за егото на блокот по неодамнешното одбивање на Исланд за понатамошни преговори за пристапување.

Проблемот е што „асоцијативното членство“ не е статус предвиден во договорите на ЕУ, а неговото создавање би значело реформа на договорите, што земјите-членки не сакаат да ја разгледуваат. Постојат „договори за асоцијација“, како со Украина, Молдавија или Грузија, но тие се всушност скалила кон полно членство, кон што Канада не може да се стреми бидејќи не е во Европа.

Сепак, идејата за „втор круг“ околу ЕУ не е нова. Земјите надвор од ЕУ во Европската економска област и Европската асоцијација за слободна трговија, како Норвешка, Исланд или Швајцарија, веќе функционираат како квази-асоцијативни членови, со пристап до единствениот пазар, но без право на глас во Брисел. Фабиан Цулег предложи Канада и Европа всушност да имаат „интегрирано партнерство“ со фокус на соработка во одбраната, синџирите на снабдување и програмите како Horizon и Erasmus+. Алберто Алемано, професор по право на ЕУ, забележа дека реалистичната рамка ЕУ-Канада би морала да оди подалеку од Ceta и повеќе да наликува на односот ЕУ-Швајцарија. Вистинското значење на секој нов формален статус, рече тој, е тоа што ЕУ би можела да стане „институционален центар околу кој другите демократии ја организираат стратешката автономија, но без да се приклучат на унијата“.