Брисел ги менува правилата за „Мејд ин ЕУ“ – што значи тоа за македонските производители?

Европската Унија воведува нови правила за производство на своја територија, со кои се менува начинот на кој се одредува кога еден производ може да го носи означувањето „Мејд ин ЕУ“. Промените, според изворот, имаат директни последици и за Македонија, односно за македонските компании кои работат за европскиот пазар или извезуваат во земјите членки. Станува збор за нов пристап кон потеклото на производите, кој ќе бара поголема транспарентност за тоа каде навистина се одвива производниот процес и колкава е неговата вредност во вкупната цена на производот.

Според она што е наведено во изворот, новите правила треба да го зајакнат европското производство и да го намалат притисокот од производи увезени од трети земји, кои често се препакуваат или само делумно се обработуваат во Европа, а потоа се продаваат како европски. Со тоа, ознаката „Мејд ин ЕУ“ треба да добие појасна и потесна дефиниција, заснована на конкретни критериуми за тоа колку од производниот процес мора да се одвива во рамките на Унијата.

За Македонија, која не е членка на Европската Унија, ова прашање е особено важно поради нејзината поврзаност со европските синџири на снабдување. Голем број македонски компании работат како добавувачи или подизведувачи за европски фирми, а дел од нивните производи завршуваат на европскиот пазар преку партнери од земјите членки. Доколку новите правила го заострат критериумот за тоа што може да се смета за европски производ, македонските фирми ќе мора внимателно да ја следат позицијата на својот производ во вкупниот процес – дали нивниот дел од работата е доволен за производот да го задржи европскиот статус или ќе биде третиран како производ од трета земја.

Изворот не наведува конкретни рокови, ниту пак прецизни проценти за тоа колку од производството мора да биде локално. Она што е јасно е дека промените не се однесуваат само на големите европски производители, туку и на целиот синџир на добавувачи, вклучително и оние надвор од Унијата. Тоа значи дека македонските извозници ќе треба да ги прилагодат своите договори, документацијата за потекло и начинот на кој ги претставуваат своите производи пред европските партнери.

Во контекст на македонската економија, која во голема мера зависи од извозот кон Европската Унија, секоја промена во правилата за потекло носи ризик, но и можност. Ризикот е дека дел од производите што досега се сметаа за европски повеќе нема да го имаат тој статус, што може да значи дополнителни царински и административни барања. Можноста е дека фирмите кои навреме ќе го прилагодат производството и ќе обезбедат поголема локална додадена вредност ќе можат полесно да се позиционираат на европскиот пазар.

Од она што е објавено, произлегува дека новите правила се дел од пошироката европска стратегија за заштита на домашното производство и за намалување на зависноста од надворешни добавувачи. За македонските компании, клучниот предизвик ќе биде да разберат како нивните производи се третираат според новите критериуми и дали нивниот дел од производниот процес е доволно значаен за да се смета за европски. Во спротивно, може да се соочат со нови трошоци и со промена на условите под кои работат со своите европски партнери.

Изворот не дава детали за тоа кога точно новите правила стапуваат во сила, ниту пак наведува официјални претставници на македонските институции кои би коментирале за последиците. Она што останува отворено е како македонските производители ќе се прилагодат на новата рамка и дали ќе имаат доволно време и информации за да го направат тоа без загуби. Засега, јасно е дека ознаката „Мејд ин ЕУ“ повеќе нема да биде само маркетиншки поим, туку строго дефиниран статус со конкретни последици за сите што работат во европскиот синџир на снабдување.