Брисел бара суровинска независност: 46 нови проекти, но клучниот проблем останува кој ќе ги финансира

Европската Унија отвора нова страница во својата борба за индустриска независност. Европската комисија на 9 октомври објави избор на 46 нови стратегиски проекти за кои се проценува дека ќе бидат потребни инвестиции од 21,1 милијарда евра. Целта е јасна — Брисел сака поголема контрола врз металите и минералите без кои не можат да функционираат автомобилската индустрија, енергетиката, одбраната и современите технологии. Но, вистинскиот предизвик не е само пронаоѓањето на нови извори на суровини, туку и обезбедувањето пари, фабрики и технологии за нивна преработка.

Одлуката на Европската комисија покажува дека суровините стануваат едно од најважните економски и геополитички прашања за Унијата. Додека европските производители вложуваат милијарди во електрични автомобили, батерии, ветерници и дигитална инфраструктура, голем дел од материјалите неопходни за нивното производство доаѓаат од земји надвор од ЕУ. Особено чувствителна е зависноста од Кина, која има доминантна позиција во преработката на повеќе критични минерали. Токму затоа новите проекти не се потпираат исклучиво на отворање нови рудници, туку на изградба на целосен индустриски синџир.

Новите проекти се распоредени во 16 земји членки, од Шведска и Финска на север, преку Германија, Полска и Франција, до Шпанија, Португалија, Италија и Грција. Од избраните 46 проекти, 19 се насочени кон рециклирање, 11 кон преработка, осум кон ископување, додека преостанатите осум комбинираат повеќе производствени процеси. Ваквата распределба ја открива пошироката намера на Брисел — Европа не сака само да располага со рудни богатства, туку да изгради целосен индустриски синџир од добивањето на суровината, преку нејзината преработка, до повторното искористување на металите од дотраените производи.

Во новата европска суровинска стратегија посебно место има бакарот. Тој е застапен во 19 од 46 проекти, што го прави најчесто опфатениот метал. Причината е едноставна: без бакар нема масовна електрификација. Тој е неопходен за електричните мрежи, електромоторите, обновливите извори на енергија, индустриската опрема и голем дел од дигиталната инфраструктура.

Сепак, она што останува отворено прашање е кој ќе го плати сето ова. Инвестицијата од 21,1 милијарда евра е само почетна проценка, а европските рудници и капацитети за преработка бараат и време и значителна финансиска поддршка. Дополнително, отворањето на нови рудници често наидува на отпор кај локалните заедници поради еколошки причини, што дополнително го отежнува патот кон суровинска независност. Европа, значи, има план и има список на проекти, но вистинската битка — онаа за пари, дозволи и технологии — дури претстои.