Брисел бара геополитичка верност за пристап до пазарот, Македонија веќе ја плати цената без компензација

Европската комисија подготвува нов стратешки план со кој на земјите од Западен Балкан им нуди значителен економски поттик — постепено отворање на сопствениот огромен заеднички пазар. Според нацрт-предлогот во кој имал увид реномираниот медиум „Политико“, оваа понуда доаѓа со јасен и строг геополитички услов: земјите кандидатки ќе го добијат повластениот економски третман само ако целосно се согласат да застанат на страната на Европската Унија во нејзините односи со непријателски настроените држави и индустриските конкуренти.

За земјите што со години балансираа меѓу Брисел, Москва и Пекинг, новиот план на Европската комисија претставува класичен морков за промена на курсот. Но за Македонија ситуацијата е радикално поинаква, бидејќи македонската држава веќе со години има стопроцентна усогласеност со Заедничката надворешна и безбедносна политика (ЗНБП) на ЕУ, доследно следејќи ги сите пакети санкции и дипломатски позиции на блокот.

Со тоа се поставува клучното прашање дали новата формулација на ЕУ практично ги става во иста кошница земјите што дури сега треба да ја платат „политичката цена“ и оние што веќе одамна го сториле тоа. Македонија се наоѓа во ситуација во која од неа се бара да го исполни истиот услов за да го добие истиот бенефит, иако нејзиниот испит по геополитичка верност е одамна положен со највисока оценка. Ова укажува на длабока асиметрија во пристапниот процес, која во македонскиот контекст отвора сериозни дилеми.

Целосната усогласеност со надворешната политика на ЕУ за Македонија никогаш не била само формална декларација, туку одлука со реални економски и бизнис-последици. Затворањето одредени пазари, прекинот на инвестициски и трговски соработки со трети земји и изложеноста на геополитички притисоци донесоа директна штета за домашната економија. Токму затоа во домашната и меѓународната експертска јавност сè почесто се поставува барањето за соодветна компензација за веќе платената цена.

Стратегијата на Брисел на прв поглед изгледа како прагматичен чекор за зацврстување на влијанието на ЕУ во регионот, но во македонскиот случај таа отвора прашање за правичноста на пристапот. Додека некои земји дури треба да ја донесат одлуката да застанат рамо до рамо со блокот против непријателските држави, Македонија тој услов одамна го има исполнето во целост — без соодветна награда за тоа.

Новиот предлог на Европската комисија, според достапните информации, предвидува постепено отворање на заедничкиот пазар како поттик за кандидатите, но останува отворено прашањето дали формулацијата ќе направи разлика меѓу оние што веќе ја платиле политичката цена и оние што допрва треба да ја платат. За македонската држава, која со години ги следи сите пакети санкции и дипломатски позиции на ЕУ, клучната дилема е дали нејзината доследна геополитичка верност конечно ќе биде вреднувана како заслужен бенефит, а не како подразбирлив услов без премија.