Белградските студенти освоија власт на избори – првпат по 1968 година „невозможното“ стана реален политички проект

Првпат по револуционерната 1968 година, кога низ Европа пламнаа студентски протести, студентите во Белград во неделата на 25 октомври освоија власт на избори, без партиско-политичко покровителство. Тоа е клучната разлика со македонската „Шарена револуција“, а можеби токму тоа ќе биде и клучниот предизвик за српскиот експериментален проект, оценува колумнистот Бранко Героски во својот текст објавен на 27 октомври 2026 година.

Има и легенди и сведоштва за тоа како настанал најмаркантниот лозунг на студентските протести во Франција во 1968 година. Во легендите се спомнуваат наводни автори како Херберт Маркузе, Ернесто Че Гевара и други. Сведоштвото, пак, вели дека синдикален лидер од фабриката „Рено“ тогаш им рекол на студентите: „Мора да бидеме реални, не треба да го бараме невозможното“. Истиот ден, студентите отпечатиле летоци и на ѕидовите на факултетот Сенсие во Париз напишале: „Да бидеме реални, да го бараме невозможното!“ Тоа е паролата што ја одбележа немирната 1968 година во Европа.

Како што е познато, „невозможното“ во Франција таа година не се случи. Тогашниот француски претседател, генералот Шарл Де Гол, распиша вонредни избори и неговата партија победи на тие избори. Студентските протести кои пламнаа како оган низ Европа, во Париз стивнаа откако славниот генерал им даде можност на демонстрантите да се легитимираат на избори и да ја освојат власта. А во тогаш побунетиот југословенски Белград, пак, Тито ја смири ситуацијата со неговата прочуена реплика: „Другови студенти су у праву“ – уште „поелегантно“ од Де Гол.

Според колумнистот, и Александар Вучиќ имал шанса на истиот начин, како Де Гол, да го совлада студентскиот бунт, во раната фаза на неговата артикулација од протест поради „настрешницата“ во востание против „системот“. Но, самозаљубен, како и секој автократ, Вучиќ го потценил противникот и не брзал со распишувањето на предвремените избори. Кога сфатил дека нема друг излез, тој спремно отстапил од позицијата шеф на државата, одбил да избере прокси-тркач за предвремените парламентарни избори што ги распишал и истрчал на теренот како робустен бек што го брани сопствениот гол. Откако прв разбрал дека изборите за него се изгубени, Вучиќ ја изненадил јавноста со експресното јавно признание на поразот – и така го спасил натпреварот.

Суштината на српскиот експеримент, според текстот, е во тоа што барањето на „невозможното“ – она што во 1968 година во Париз остана само парола на ѕидовите на факултетот Сенсие – во Белград прерасна во реален политички проект. Студентите не останаа само на улица, туку се легитимираа како политичка сила и освоија власт на избори, без покровителство од која било партија. Тоа е, според колумнистот, уникатен експеримент во Србија и првпат во историјата кога барањето на „невозможното“ стана реален политички проект.

Колумнистот потсетува и на разликата со македонската „Шарена револуција“, која, според него, не го имала истиот исход – студентското движење во Белград, за разлика од тоа, успеало да се артикулира како самостојна изборна опција. Токму затоа српскиот случај се опишува како експериментален проект чиј клучен предизвик допрва претстои – како освоената власт на избори ќе се одржи и ќе се претвори во реална политичка промена, без партиско-политичко покровителство што го немале на почетокот.