Барнам ја отвора дебатата за враќање во ЕУ: политички ризик што вреди да се преземе

Отворањето на дебатата за тоа дали Британија треба повторно да се приклучи кон Европската унија е разединувачко, болно и политички ризично прашање. Токму затоа, според оценката изнесена во анализата на „Гардијан“, таквата иницијатива заслужува поддршка. Да се доведе во прашање сопствената популарност толку брзо по доаѓањето на функцијата може да изгледа неразумно, но прашањето е итно и не исчезнува само од себе. Брегзит продолжува да ја оштетува националната економија, а задача на премиерот е да го преиспита тоа, ако не и да го реформира.

Деценијата по Брегзит предизвика необично чувство на вина кај Британците. Анкетите покажуваат дека речиси 60 отсто од граѓаните го сметаат Брегзит за грешка, додека само една третина сè уште го поддржуваат. Речиси една четвртина од оние што гласаа за излез сега го regretираат тоа. Иако раните прогнози за економска катастрофа се покажаа погрешни, акумулираната цена од прекинувањето на врските со најголемиот трговски партнер на Британија се проценува на 6-8 отсто од БДП. Станува збор за огромна сума, која според анализата се вбројува меѓу најтешките чинови на самоштета на една британска влада во современата историја.

Пред една година Кир Стармер почна да ублажува дел од бариерите, со скромни договори за размена на млади и за извоз на месо. Барнам сака да оди понатаму, со преговори што продолжуваат во Брисел следниот месец. Во Долниот дом тој ја наведе штетата врз автомобилската индустрија, додека земјоделството останува заглавено во десетици страници регулативи. Рибата скапува во инспекциските хали, а автомобилите и патниците со часови чекаат на границите. Сепак, останува прашањето: што понатаму?

Барнам нагласува дека нема да го прекрши ветувањето од изборната програма на Лабуристите од 2024 година за почитување на референдумот во овој парламентарен состав. Но тој сигурно сака оживување на дебатата и лично се надева дека еден ден Брегзит ќе биде поништен. Засега тој бара „искрена дискусија… отворен разговор“ за тоа каде би можеле да доведат идните преговори. Тој ја спомена и можноста за слободно движење на луѓе за носители на пасоши од ЕУ. Дека темата е деликатна покажа и реакцијата на вестминстерските поддржувачи на Брегзит, кои реагираа како изгорени мачки. „Предавство… катастрофа“, извика Најџел Фараж од Реформ УК.

Причина за претпазливост е тоа што жалењето на јавноста поради Брегзит не е проследено со согласност за тоа што треба да го замени. Иако 55 отсто од сите Британци би поддржале повторно приклучување кон ЕУ, тој процент паѓа на 35 отсто ако условот е откажување од претходните исклучоци на Британија, што би значело влез во еврозоната и учество во Шенгенскиот простор без пасошки контроли. Постои можност за среден модел на Брегзит, вклучително и посебно место за Британија во пошироката европска економска област, но тоа пак може да биде неприфатливо за некои постојни земји членки на ЕУ. Алтернатива би можела да вклучи членство во Европската асоцијација за слободна трговија или во царинска унија.

Вистината е дека Британија отсекогаш била амбивалентна во односот кон европските унии. Ирска и Данска во минатото ги поништија антиевропските референдуми преку преговори за исклучоци со Брисел. Дејвид Камерон не се обиде со такво решение во 2016 година — тој едноставно поднесе оставка. За време на дебатите во Долниот дом по референдумот беше јасно дека многу пратеници би претпочитале опција за „мек Брегзит“, чија форма сè уште беше нејасна. Одговорен парламент во тоа време можел да формира коалиција за таква опција. Наместо тоа, Лабуристичката партија на Џереми Корбин претпочиташе да ги искористи внатрешните поделби на Тереза Меј и да го остави патот отворен за Борис Џонсон и неговите „тврди брегзитери“.

Барнам затоа мора да гази со внимание. Политичката култура во Вестминстер инстинктивно се лизга во конфликтен режим, без размислување за пораката што ја испраќа до надворешниот свет. Многу Европејци остануваат скептични за тоа дали Британија навистина сака да се приклучи кон ЕУ и ќе се спротивстават на секое барање за обемни исклучоци или отстапки. Но тоа е за друг ден. Засега, Лабуристите се обврзани да го почитуваат ветувањето од референдумскиот манифест. Барнам е во право што го отвора разговорот, но прво мора да го детоксицира Брегзит и да ја намали неговата важност — како и важноста на партијата чие постоење зависи од него, Реформ. Засега, бидејќи нема прашање за повторно приклучување кон ЕУ, нема ниту прашање за британскиот суверенитет. Преговорите треба да бидат здодевни, за регулативи, конвенции и протоколи. Тие неизбежно би вклучиле компромис — но компромис што ќе осигура двете страни да извлечат нешто. Едно решение би било да се направи она што не беше направено по 2016 година: да се формира силна меѓупартиска комисија во Долниот дом што ќе ги следи ноемвриските разговори и ќе го води разговорот на Барнам понатаму, со фокус на намалување на бариерите.