Банките во Македонија резервираат помалку пари за лоши кредити – загубите паднаа на 26,4 милиони евра

Загубите од лошите кредити во македонскиот банкарски сектор бележат намалување, што претставува позитивен сигнал за стабилноста на финансискиот систем, покажуваат најновите податоци на Народната банка. Според овие податоци, загубите поради оштетување, односно исправка на вредноста на финансиските средства и посебната резерва за потенцијални кредитни загуби од вонбилансната задолженост, се намалија од 30,8 милиони евра во првото полугодие од 2025 година на 26,4 милиони евра во првото полугодие годинава.

Ова намалување доаѓа во услови кога профитабилноста на банкарскиот сектор се намалува, пред сè поради зголемените трошоци за работа. Како што потврдуваат податоците, доколку не постоело ова намалување на загубите од лошите кредити, падот на добивката на банките ќе бил уште поголем. Имено, во првите шест месеци лани банкарскиот сектор остварил чиста добивка од 150,2 милиони евра, додека изминатово прво полугодие го завршил со нето-добивка од 137,5 милиони евра.

Експертите со кои разговараше редакцијата оценуваат дека станува збор за позитивен тренд, што значи дека банките имаат помалку пари резервирани за лоши пласмани, односно кредити оценети како нефункционални. Според нив, ваквото движење е показател дека притисокот од ненаплатените побарувања врз билансите на банките се намалува, што им дава поголем простор за кредитна активност и за одржување на капиталната стабилност.

За да се разбере суштината на овие бројки, потребно е да се објасни што всушност претставува исправката на вредност во банкарските извештаи. Наједноставно кажано, тоа е износ што банката го издвојува како трошок затоа што проценува дека дел од нејзините побарувања или други финансиски средства можеби нема да ги наплати во целост. На пример, ако банката има кредит од 10 милиони денари и процени дека клиентот има проблеми со отплатата и дека можеби нема да ги врати сите 10 милиони, банката прави исправка на вредноста, да речеме од 2 милиони денари. Тие 2 милиони се признаваат како расход, односно ја намалуваат добивката на банката.

Секако, во извештајот на Народната банка математиката е посложена, бидејќи нови резервации се појавуваат, а други се ослободуваат затоа што, иако банките се сомневале во наплатата, сепак успеале да наплатат пари од должниците. Токму ова ослободување на претходно резервирани средства придонесува за поповолниот нето-ефект што се гледа во годинашните бројки.

Подлабинските бројки откриваат дека банките и во ова, како и во првото полугодие лани, имаат речиси исто ниво на проценети нефункционални кредити. Добрата вест е што ова полугодие има поголема наплата на кредити за кои претходно имало резервација на пари, па сегашниот нето-ефект е поповолен. Имено, банките во првото полугодие лани имале резервација на 5.646 милиони денари, а во првото полугодие годинава на 5.645 милиони денари, што покажува речиси идентично ниво на издвоени средства за потенцијални кредитни загуби.

Оваа состојба е особено значајна во контекст на вкупните движења во банкарскиот сектор, каде што трошоците за работа растат, а профитните маржи се под притисок. Намалувањето на загубите од лошите кредити делува како амортизер што го ублажува падот на нето-добивката, која од 150,2 милиони евра лани се намалила на 137,5 милиони евра годинава. Без овој позитивен ефект од наплатата на претходно резервираните кредити, вкупниот резултат на секторот ќе бил значително послаб.

Од гледна точка на штедачите и кредитокорисниците, ваквиот тренд значи дека банкарскиот систем останува отпорен на шокови и дека квалитетот на кредитното портфолио не се влошува, туку напротив, покажува знаци на стабилизација. Резервираните средства што се ослободуваат можат да се искористат за нови кредитни пласмани или за зајакнување на капиталната база, што е важно за одржлив раст на кредитирањето во иднина.

Народната банка редовно ги следи овие показатели како дел од својот надзор над финансиската стабилност, а податоците за исправката на вредноста и резервациите за кредитни загуби се еден од клучните индикатори за здравјето на банкарскиот сектор. Намалувањето на овие загуби од 30,8 на 26,4 милиони евра во споредба со истиот период лани претставува јасен сигнал дека наплатата на кредитите се подобрува и дека притисокот од нефункционалните пласмани постепено попушта.

Иако вкупната слика за профитабилноста на банките останува предизвикувачка поради зголемените оперативни трошоци, веста дека загубите од лошите кредити се намалуваат е несомнено позитивна за целиот финансиски систем. Таа покажува дека банките успешно управуваат со кредитниот ризик и дека, дури и во период на намалена профитабилност, успеваат да наплатат значителен дел од средствата за кои претходно се сомневале дека ќе ги загубат.