Балкански „нордиски совет“ — идеја за соработка без решавање на историјата

Идејата за формирање балкански, или пошироко југоисточноевропски, „нордиски совет“ повторно се актуелизира како прагматичен модел за регионална соработка, инспириран од искуството на скандинавските земји. Според размислувањето изнесено во текстот под наслов „Балкански нордиски совет: Идеја што може да ја промени“, станува збор за предлог што на прв поглед звучи романтично, но при подлабоко разгледување се покажува како практичен и проверен во регионот на Скандинавија.

Основната порака на идејата е дека Балканот би можел да престане со обидите да ја реши својата историја и наместо тоа да почне да ја користи политичката прагма, како што тоа го прават Скандинавците. Авторот на размислувањето јасно нагласува дека идејата за еден балкански или југоисточноевропски „нордиски совет“ не ја толкува како нова Југославија, ниту како федерација, уште помалку како нова држава или некаква балканска суперструктура што ќе им кажува на народите во регионот како да живеат. Напротив, тој ја гледа како нешто многу попрагматично — како заедница на држави што не мора да се согласуваат за своето минато за да можат да соработуваат околу својата иднина.

Според изнесената визија, околу иста маса би можеле да седнат единаесет држави: Словенија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Црна Гора, Македонија, Албанија, Бугарија, Романија, Грција и Турција. Станува збор за земји со различни истории, јазици и религии, различни политички системи, различни степени на економски развој и различни геополитички ориентации. Но, како што се нагласува, сите тие делат еден регион, еден поширок простор со значајни ресурси, испреплетени пазари, поврзани човечки судбини, а што е можеби најважно — огромен број проблеми што ниту една од нив не може сама да ги реши.

Како клучен аргумент се наведува нордиската лекција. Кога ќе се спомене нордискиот модел, обично се мисли на богатството, социјалната држава, високата доверба во институциите или квалитетот на демократијата. Но, како што се оценува, најинтересната нордиска лекција е многу поедноставна. По долги години најсурови конфликти, кои и Балканот не може да си ги замисли, скандинавските земји сфатиле дека „соседството може да биде институција“.

Данска, Финска, Исланд, Норвешка и Шведска не станале една држава. И денес имаат сопствени влади, парламенти, партии, даночни системи и национални интереси. Но, имаат институции преку кои систематски бараат заеднички решенија. Токму Нордискиот совет е форум за парламентарна соработка, а Нордискиот совет на министри е форум за меѓувладина соработка. Целиот тој систем се темели на Хелсиншкиот договор, што претставува правна и политичка основа за нивното функционирање.

Според изнесеното размислување, нордиските земји не ја укинале својата различност за да соработуваат. Напротив, токму различноста ја вградиле во институциите преку кои бараат заеднички решенија. Тоа е моделот што авторот го предлага како инспирација за Балканот — не обединување во една држава, туку институционализирана соработка меѓу држави што остануваат различни, но избираат да работат заедно околу прашања од заеднички интерес.

Идејата за балкански нордиски совет, како што се нагласува, не е нова и е проверена и високоцелисходна во регионот на Скандинавија. Токму затоа таа се предлага како можност Балканот да го смени пристапот — од постојано враќање кон историските спорови кон практична соработка околу иднината. Прашањето што останува отворено е дали регионот е подготвен да го прифати токму тој прагматичен дух што со децении функционира на северот на Европа.