Балканот во трка за повисоки плати: каде е Македонија со минималецот од 423 евра?

Земјите од Балканот влегуваат во нова фаза на зголемување на платите, додека цените на храната, домувањето и услугите продолжуваат да го притискаат семејниот буџет на граѓаните. Според достапните податоци, речиси сите држави во регионот најавуваат или веќе спроведуваат мерки за повисоки минимални и просечни приходи, а целта веќе не е само социјална заштита, туку и економска политика со која владите се обидуваат да ја зголемат потрошувачката, да го задржат работоспособното население и да го намалат иселувањето. Македонија во оваа трка учествува преку редовното законско усогласување на минималната плата, но синдикатите бараат позначително зголемување.

Србија веќе донесе одлука за зголемување на минималната цена на трудот за 2027 година. Од 1 јануари, минималната заработка ќе се пресметува по 405 динари нето за работен час, што претставува зголемување од 9,2 проценти во однос на 2026 година. Според пресметките на Министерството за финансии на Србија, просечната месечна минимална заработка ќе достигне околу 600 евра. Оваа мерка ја потврдува намерата на српската влада да го задржи темпото на раст на приходите, иако останува прашањето колку тоа ќе биде доволно за покривање на реалните трошоци за живот.

Црна Гора најавува уште поамбициозна реформа на системот на нето-примања. Според најавите, минималните нето-плати во оваа земја би се движеле од 1.000 до 1.400 евра, што претставува радикална промена во однос на досегашниот модел. Доколку овие најави се реализираат, Црна Гора би се позиционирала меѓу земјите со највисок минималец во регионот, што дополнително ќе го засили притисокот врз соседите да го следат темпото.

Хрватска, како членка на Европската Унија, веќе има минимална бруто-плата од 1.050 евра. Оваа земја постепено ги зголемува платите во рамките на европскиот пазар на труд, што и овозможува да го комбинира домашниот раст со пристапот до европските фондови и слободниот пазар на работна сила. Албанија, пак, годинава ја зголеми минималната заработка за 25 проценти, што претставува еден од најголемите процентуални скокови во регионот и обид да се намали јазот со соседите.

Во Македонија, минималната нето-плата изнесува 26.046 денари, односно околу 423 евра. Нејзиниот раст е врзан со законска формула, што значи дека зголемувањето се случува редовно, но според однапред утврдени критериуми, а не според дискрециони одлуки на владата. Токму затоа синдикатите бараат позначително зголемување, сметајќи дека постојната формула не го следи доволно темпото на раст на цените и на платите во соседните земји.

Споредбата меѓу земјите покажува дека моделите на зголемување на платите се различни. Србија го зголемува законски утврдениот минималец, Црна Гора најавува радикална промена на системот на нето-примања, Хрватска постепено ги зголемува платите во рамките на европскиот пазар на труд, додека Албанија се обидува да го намали јазот со соседите. Македонија, пак, се потпира на редовното законско усогласување на минималната плата, во услови кога синдикатите бараат позначително зголемување.

Клучното прашање што се наметнува е дали Македонија може да го следи темпото на соседите и колку повисоките плати навистина го подобруваат животниот стандард. Повисоките плати веќе не се само социјално прашање, туку и дел од економската политика со која владите се обидуваат да ја зголемат потрошувачката, да го задржат работоспособното население и да го намалат иселувањето. Сепак, останува отворено прашањето дали растот на платите ќе биде доволно брз за да ги надмине цените на храната, домувањето и услугите, кои продолжуваат да го притискаат семејниот буџет.

Доколку Македонија не го забрза растот на платите, постои ризик да заостане зад регионот, што дополнително би го засилило иселувањето на работоспособното население кон земјите со повисоки приходи. Од друга страна, пребрзото зголемување без соодветно покритие во продуктивноста може да создаде притисок врз компаниите и врз стабилноста на цените. Токму затоа балансот меѓу социјалната димензија и економската одржливост останува централно прашање за креаторите на политиките во сите балкански земји, вклучително и во Македонија.