Баденок сака да го укине данокот на наследство — подарок од шест милијарди фунти за најбогатите

Предлогот на лидерката на британските конзервативци, Кеми Баденок, за драстично намалување на данокот на наследство би значел префрлање на околу шест милијарди фунти од парите на даночните обврзници кон веќе богатите слоеви, оценува економската едиторија на „Гардијан“. Според анализата, оваа мерка би избришала околу половина од предвидените приходи од данокот на наследство, кои до 2030-31 година треба да достигнат 15 милијарди фунти.

Овој потег на Баденок е класика за Конзервативната партија. Впрочем, токму ветувањето на Џорџ Озборн од 2007 година, изречено со голем публицитет, дека ќе го „извади семејниот дом од данокот на наследство“, му помогна на Гордон Браун да се откаже од предвремени избори. Во практика, планот на Озборн предвидуваше праг од еден милион фунти, но поради глобалната финансиска криза никогаш не беше спроведен. Сепак, ветувањето беше доволно привлечно за да ја промени политичката дебата.

Политички, предлогот на Баденок можеби има смисла, бидејќи данокот на наследство е исклучително непопуларен. Семејствата што веројатно никогаш нема да бидат обврзани да го платат, сепак стравуваат дека нивните деца ќе мора да го подмират, додека скапи даночни советници нудат помош за негово избегнување. Бесната реакција на реформата на Рејчел Ривс за данокот на наследство за семејни бизниси и фарми, со трактори што се движеа по Вајтхол, само ја потврди неговата непопуларност.

Сепак, без оглед на политичката логика, планот на конзервативците има малку економска смисла. Најновите податоци на HMRC покажуваат дека помалку од 5 отсто од наследствата — најбогатите 5 отсто — воопшто биле обврзани да платат данок на наследство во 2023/24 година. Според сегашните правила, брачна двојка веќе може да пренесе имот вреден до еден милион фунти на децата или внуците без да плати ниту една пара данок. Новиот, далеку порегенеративен режим на Баденок би дозволил двојка да го пренесе целиот семеен дом, колку и да вреди, без никаков данок, плус дополнителен милион фунти во други средства. Колку е повреден имотот, толку е поголема користа.

Во економија што едвај дише и со ограничени ресурси, се поставува прашањето дали тоа е најдобрата употреба на шест милијарди фунти од парите на даночните обврзници, наспроти, на пример, инвестирање во инфраструктура каде што постои можност за поврат. Вкупните приходи од данокот на наследство оваа година се предвидуваат на околу девет милијарди фунти, а до 2030-31 година ќе пораснат на 15 милијарди — планот на Баденок би избришал околу половина од тоа. Полошо, тој создава изопачени поттици за постарите сопственици на имоти да го прават токму она што на економијата не е потребно: да се држат за вреден имот од страв дека приходите од продажбата ќе ги грабне даночникот.

Конзервативците тврдат дека ќе го укинат и данокот на промет, што би го подмачкало пазарот на недвижности и би го поттикнало намалувањето на имотот. Но кај највредните домови, користа од неплаќање 40 отсто данок на наследство над сегашниот праг веројатно би ја надминала ползата од бесцаринското преселување. Тоа би значело далеку помалку семејни домови на пазарот токму таму каде што на младите купувачи најмногу им се потребни. Како што забележува Арун Адвани од Центарот за анализа на оданочување при Универзитетот во Ворвик, најголемите корисници би биле во областите со скапи становишта — што обично значи места каде што многу луѓе сакаат да живеат поради добрите работни места. Намалената продажба на станови таму би им отежнала на младите работни семејства што сакаат да се преселат во поголем дом, а со тоа и на матурантите и дипломираните студенти што доаѓаат на работа во тие области. Тоа е лошо за растот, оценува тој.