Андонов тврди дека пропаднала средбата Петар – Вартоломеј, а трите спорни прашања биле точки за договор, не услови

Универзитетскиот професор Оливер Андонов тврди дека Македонската православна црква – Охридска архиепископија летово пропуштила можност за директно отворање на разговорите со Вселенската патријаршија за конечно заокружување на прашањето за нејзиниот статус и добивањето Томос за автокефалност. Во интервју за „Слободен печат“, Андонов вели дека бил непосредно вклучен во подготовките за средба меѓу митрополитот Преспанско-пелагониски Петар и Вселенскиот патријарх Вартоломеј, која на крајот не се реализирала.

Според неговото сведоштво, како причина за откажувањето било наведено „разболувањето“ на преведувачот, иако тој понудил да обезбеди друга личност или самиот да преведува. „Ми се јавува владиката Петар и ми вели: имаме проблем. Каков проблем имаме? Се разболе преведувачот. Ами во нашава Македонија само еден човек знае грчки да зборува или англиски добро да зборува?“, раскажува Андонов.

Професорот тврди дека митрополитот Петар претходно ги прифатил предложените решенија и се согласил на директна средба со Вартоломеј, која требало да се одржи на 4 август, надвор од седиштето на Вселенската патријаршија. Андонов изнесува и сериозни сомневања дека откажувањето било резултат на политички и црковни влијанија од Скопје, Белград и Москва. Сепак, самиот во интервјуто признава дека станува збор за негова претпоставка, а не за непосредно потврдени информации.

Она што е особено интересно во неговото сведоштво е содржината на наводниот компромис што го понудил Фанар. Трите прашања – името на МПЦ-ОА, дијаспората и односот кон Православната црква на Украина – во македонската црковна јавност со години се претставуваат како најголемите пречки за добивање Томос. Според анализата на Религија.мк уште во септември 2023 година, токму овие прашања беа детално разгледани, со поинакво толкување од она што со години се пласираше во јавноста. И тогаш беше посочено дека не станува збор за ултиматуми, туку за точки за кои треба да се постигне договор.

Во текстот од 29 септември 2023 година беше разгледано и прашањето за името, при што беше наведено дека впишувањето во диптихот не значи промена на Уставот. Тоа толкување се разликува од досегашната практика овие три теми да се претставуваат како услови што однапред го блокираат патот кон Томос, наместо како отворени прашања за преговарање.

Сведоштвото на Андонов, според неговите сопствени зборови, останува засновано на претпоставки за причините за откажувањето, но она што го прави значајно е фактот што тој го отвора прашањето дали пропуштената средба била резултат на објективна пречка или на пошироки влијанија. Доколку неговата верзија се покаже точна, тоа би значело дека разговорите со Фанар биле многу поблиску до реализација отколку што се претставуваше во јавноста, а трите спорни точки биле прашања за договор, а не непремостливи услови.

Од друга страна, самиот Андонов признава дека нема непосредно потврдени информации за наводните влијанија од Скопје, Белград и Москва, што значи дека неговите сомневања остануваат во доменот на претпоставки. Сепак, неговото сведоштво за подготовката на средбата, за предложениот датум 4 август и за понудените решенија што ги прифатил митрополитот Петар, претставуваат конкретни наводи што заслужуваат внимание во црковната и пошироката јавност.

Анализата на Религија.мк од 2023 година, пак, покажува дека дебатата за трите прашања има подолга историја и дека толкувањето на овие теми како ултиматуми не било единственото можно. Според тоа толкување, впишувањето во диптихот не подразбирало промена на Уставот, што значи дека просторот за договор бил поголем отколку што се тврдеше. Токму затоа сегашните тврдења на Андонов за пропуштена средба и за понуден компромис од Фанар добиваат дополнителна тежина во контекст на тие претходни анализи.

Останува отворено прашањето дали откажувањето на средбата навистина било последица само на „разболувањето“ на преведувачот, како што било наведено, или зад него стоеле посложени причини. Андонов вели дека понудил алтернативно решение за преводот, што според него го прави официјалното објаснување тешко одржливо. Неговите сомневања за политички и црковни влијанија, иако не потврдени, укажуваат на тоа дека прашањето за статусот на МПЦ-ОА и за Томосот за автокефалност останува тесно поврзано со пошироките односи меѓу црквите и со интересите на различни центри.