Алберта пред клучното прашање: дали нафтеното богатство може да ја издржи независноста?

Жителите на Алберта на 19 октомври ќе излезат на гласање со две опции: да останат во Канада или да го поддржат патот кон формален обврзувачки референдум за независност во иднина. Иако гласањето не е едноставно „останување или заминување“, тоа се смета за едно од најзначајните во поновата канадска историја и сериозен тест за националното единство.

Во центарот на дебатата е прашањето дали Алберта би била побогата како независна држава. За поддржувачот на независноста Кит Вилсон, одговорот е потврден. Тој тврди дека економијата на Алберта е уникатна и фундаментално различна од остатокот на Канада, со богати резерви на нафта и гас, значаен земјоделски сектор и млада и квалификувана работна сила. Сепаратистите во Алберта одамна тврдат дека провинцијата е оштетена како дел од Канада и дека поголем дел од богатството од нафта и гас би останало во нејзините граници наместо да се дели со Отава, што би донело заштеди од десетици милијарди.

Премиерката на Алберта, Даниел Смит, која се противи на независноста, предвидува поинаков исход. Според неа, провинцијата ризикува да плати 400 милијарди канадски долари (283 милијарди американски долари; 213 милијарди фунти) само за транзициски трошоци, додека дополнителни милијарди би се изгубиле од инвестиции и трговија поради политичката нестабилност. Извештај нарачан од нејзината влада, објавен претходно овој месец, ги проценува трошоците за отцепување меѓу 50 и 170 милијарди канадски долари во период од пет години, со крајно непредвидлив исход на долг рок.

Извештајот предупредува дека задачите за новооснована независна Алберта би биле долги и скапи. Провинцијата би морала да основа агенции за управување со даноци и национална безбедност, да развие сопствен устав, правен и судски систем и пензиски планови, како и да преговара за поделба на федералните средства како националните паркови и воените бази. Лени Каплан, поранешен финансиски функционер во Алберта, вели дека провинцијата би требало да преземе дел од националниот долг на Канада, меѓу многуте други фискални предизвици и одговорности. Извештај за независноста на Алберта од фондацијата CanadaWest проценува дека провинцијата би можела да остане со дополнителен долг меѓу 258 и 333 милијарди канадски долари. Со предвидениот удар врз БДП и дополнителните трошоци, извештајот проценува дека отцепувањето би го намалило расположливиот доход на жителите на Алберта во просек за 5,8 отсто.

Анкетите покажуваат дека околу 20 до 25 отсто од жителите на Алберта планираат да гласаат за продолжување кон обврзувачки референдум за отцепување, со поголема поддршка меѓу помладите, руралните и конзервативните гласачи. Зад сепаратистичката иницијатива стои уверувањето дека Алберта е погрешно разбрана и занемарена од носителите на одлуки во Отава. Со децении тоа чувство го поттикнуваше „западното отуѓување“ во прериската провинција. Некогаш маргинално движење, неколку фактори го турнаа во прв план на политиката во Алберта: бес поради еколошкиот и политичкиот отпор што ги уби предложените нафтоводи од Алберта до крајбрежните води, една деценија либерална влада во Отава што предизвика фрустрација во традиционално конзервативната Алберта, како и недоверба кон федералната влада поради мерките за време на пандемијата на ковид-19. Во текот на изминатата година, сепаратистичките организатори одржаа собири низ провинцијата за да го измерат интересот на јавноста, по што почнаа граѓанска петиција за отцепување, која собра повеќе од 300.000 потписи. Смит претходно оваа година одлучи да го овласти гласањето. Алберта е дом на канадскиот сектор за нафта и гас, со резерви на нафта проценети како четврти најголеми во светот. Суровата нафта е далеку најпрофитабилната стока на Канада, со извозна вредност од 142 милијарди канадски долари само во 2025 година, а најголем дел се продава на рафинерии во САД. Провинцијата има највисок БДП по глава на жител во земјата и придонесува милијарди годишно во федералниот даночен фонд поради силната економија.